مدیر آب‌وخاک جهاد کشاورزی خراسان جنوبی گفت: بیش از چهار هزار رشته قنات استان نیازمند مرمت است و افت آبدهی در مناطق بحرانی به ۷۰ درصد رسیده است.
به گزارش پایگاه تحلیلی خبری نگاه خاوران، مریم جوادی عنوان کرد: با توجه به محدودیت منابع مالی، اجرای طرح‌های احیا و مرمت قنوات بر اساس شاخص‌های فنی و اقتصادی و میزان اثرگذاری آنها در تأمین آب کشاورزی انجام می‌شود.
وی افزود: طول قنات، میزان آبدهی، تعداد بهره‌برداران، سطح زیرکشت، شدت خشکسالی و میزان مشارکت مالکان و بهره‌برداران از جمله معیارهایی است که برای تعیین اولویت قنوات در نظر گرفته می‌شود.
مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی گفت: در این فرآیند تلاش می‌شود اعتبارات موجود به طرح‌هایی اختصاص یابد که بیشترین تأثیر را بر تأمین آب اراضی کشاورزی و استمرار فعالیت بهره‌برداران داشته باشند.
وی ادامه داد: باربرداری و کول‌گذاری، اصلاح و مقاوم‌سازی بخش‌های آسیب‌دیده، طوقه‌چینی و ایمن‌سازی سرچاه‌ها در برابر سیلاب و همچنین انتقال آب از مظهر قنوات به خطوط لوله پلی‌اتیلن از مهمترین عملیات پیش‌بینی شده برای احیای این سازه‌هاست.
جوادی بیان کرد: انتقال آب در مسیر خروجی قنوات به وسیله لوله می‌تواند میزان هدررفت را کاهش دهد و عملیات فنی در کوره نیز با برطرف کردن موانع، کاهش نشت و بازگشایی بخش‌های آبده، زمینه استفاده بهتر از ظرفیت موجود را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به تأثیر مرمت بر عملکرد قنوات تصریح کرد: اجرای اصولی عملیات مرمتی در برخی موارد می‌تواند آبدهی خروجی مظهر را بین ۱۵ تا ۳۵ درصد افزایش دهد و علاوه بر آن، از ریزش و تخریب بیشتر قنات جلوگیری کند.
مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: مرمت به‌موقع، تنها برای افزایش دبی آب انجام نمی‌شود، بلکه تداوم بهره‌برداری و جلوگیری از خارج شدن قنوات از چرخه تأمین آب نیز از اهداف مهم این اقدامات است.
وی درباره منابع مالی اختصاص یافته گفت: امسال حدود ۱۴۲ میلیارد تومان از محل منابع مختلف برای اجرای طرح‌های احیا و مرمت قنوات استان اختصاص یافته است.
جوادی با بیان اینکه این میزان اعتبار پاسخگوی تمام نیازهای موجود نیست، عنوان کرد: فرسودگی بالای برخی قنوات موجب شده اجرای عملیات اساسی در آنها به منابع مالی قابل توجه و زمان بیشتری نیاز داشته باشد و تأمین اعتبار پایدار برای نگهداری مستمر این سازه‌ها ضروری باشد.
وی کاهش نیروهای متخصص قنات‌کاری را یکی دیگر از دغدغه‌های این بخش عنوان کرد و گفت: کم شدن تعداد مقنی‌های ماهر و دشواری انتقال دانش و تجربه این حرفه به نسل جدید، از جمله مسائلی است که اجرای عملیات تخصصی مرمت را با چالش مواجه کرده است.
مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی همچنین ریزش میله‌چاه‌ها و کوره‌های قنوات، وقوع سیلاب‌های ناگهانی، رسوب‌گذاری و فرسایش را از عوامل مؤثر بر کاهش کارایی قنوات دانست و بیان کرد: این عوامل در کنار شرایط نامناسب منابع آب زیرزمینی، ضرورت نگهداری و پایش مستمر قنوات را بیشتر کرده است.
وی مشارکت مالکان و بهره‌برداران را بخش مهمی از فرآیند نگهداری قنوات دانست و گفت: تأمین بخشی از هزینه‌ها، انجام لایروبی و مراقبت‌های دوره‌ای، هماهنگی میان بهره‌برداران و رعایت حقابه و نوبت‌بندی آب از جمله اقداماتی است که با همراهی مردم می‌تواند به پایداری این منابع کمک کند.
جوادی تاکید کرد: استمرار بهره‌برداری از قنوات نیازمند همکاری همزمان دستگاه‌های اجرایی و بهره‌برداران محلی است و نگهداری منظم می‌تواند عمر مفید این سازه‌ها را افزایش دهد.
خبرنگار/فروغی نیا
