اتحادیه شرکتهای تعاونی کشاورزی زرشککاران، باغداران و زعفرانکاران خراسان جنوبی امسال حدود ۶۰ تن عناب تازه از کشاورزان خریداری و همزمان با نزدیک شدن فصل برداشت، برای خرید بهموقع زرشک نیز برنامهریزی کرده است.
به گزارش پایگاه تحلیلی خبری نگاه خاوران، در سالهای اخیر با محصولاتی همچون زرشک، عناب و زعفران شناخته شده است؛ محصولاتی که علاوه بر برخورداری از جایگاه ویژه در کشاورزی استان، بخش مهمی از درآمد و معیشت باغداران را به خود اختصاص دادهاند.
در این میان، میزان تولید، تنها بخشی از معادله کشاورزی است و چگونگی فروش و دسترسی به بازار، نقش تعیینکنندهای در درآمد تولیدکننده دارد؛ چراکه افزایش تولید بدون بازار مطمئن، لزوما به افزایش درآمد باغدار منجر نمیشود.
عناب خراسان جنوبی امسال تحت تأثیر شرایط نامساعد جوی، سال متفاوتی را پشت سر گذاشته است؛ خسارتهایی که در نهایت برآورد تولید این محصول را به شکل قابل توجهی کاهش داده و اهمیت بازاررسانی و حمایت از باغداران را بیش از گذشته نمایان کرده است.
پیشبینی میشود امسال بیش از ۴۰ هزار تن عناب تازه از باغهای استان برداشت شود؛ رقمی که حدود ۷۰ درصد کمتر از برداشت سال گذشته است. در بخش عناب خشک نیز برآوردهای اولیه از امکان تولید ۱۰ هزار تن حکایت داشت، اما خسارتهای ناشی از شرایط جوی این میزان را به حدود سه هزار تن کاهش داده است.
کاهش قابل توجه تولید، در کنار ضرورت حفظ درآمد باغداران، اهمیت یافتن بازارهای مطمئن برای محصول باقیمانده را دوچندان کرده است. در همین خصوص، اتحادیه شرکتهای تعاونی کشاورزی زرشککاران، باغداران و زعفرانکاران خراسان جنوبی امسال بخشی از ظرفیت خود را به خرید و بازاررسانی عناب اختصاص داده است.
خرید ۶۰ تن عناب و ارسال به هفت استان
این اتحادیه از ابتدای سال جاری تاکنون حدود ۶۰ تن عناب تازه را از کشاورزان خراسان جنوبی خریداری کرده و محصول خریداریشده با هدف معرفی بیشتر عناب استان، توسعه بازار و تسهیل دسترسی به بازارهای مصرف، به استانهای تهران، خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان، اصفهان، کرمان، البرز و یزد ارسال شده است.
بازاررسانی عناب به خارج از محدوده تولید، از یک سو به معرفی این محصول در میان مصرفکنندگان استانهای دیگر کمک میکند و از سوی دیگر میتواند زمینه ایجاد ارتباطهای تجاری جدید برای تولیدکنندگان و تشکلهای کشاورزی را فراهم کند.
با این حال، توسعه بازار عناب تنها به افزایش مقصدهای فروش محدود نمیشود. فرآوری، بستهبندی مناسب، ایجاد برند و عرضه محصولات فرآوریشده میتواند ارزش افزوده بیشتری برای این محصول ایجاد کند و وابستگی تولیدکننده به فروش محصول خام را کاهش دهد.
زرشک؛ محصولی با بیش از ۱۹ هزار هکتار سطح زیرکشت
در کنار عناب، زرشک بیدانه مهمترین محصول باغی خراسان جنوبی و یکی از شناختهشدهترین محصولات این استان در کشور است. خراسان جنوبی با سطح زیرکشت بیش از ۱۹ هزار و ۴۸۵ هکتار، پایتخت زرشک بیدانه جهان به شمار میرود؛ محصولی که حدود ۲۵۰ سال سابقه کشت در منطقه دارد.
از مجموع سطح زیرکشت زرشک استان، ۵۱۲ هکتار به صورت دیم کشت میشود و سالانه بیش از ۲۲ هزار تن زرشک خشک در خراسان جنوبی تولید میشود؛ ظرفیتی که نشان میدهد بازار این محصول، صرفا یک موضوع کشاورزی نیست و با اقتصاد تعداد زیادی از بهرهبرداران و خانوارهای روستایی استان ارتباط مستقیم دارد.
برداشت زرشک در خراسان جنوبی از اواسط شهریورماه آغاز میشود و تا اواخر مهرماه ادامه دارد. شهرستانهای قائنات، زیرکوه، درمیان، سربیشه و بیرجند نیز بیشترین سطح زیرکشت این محصول را به خود اختصاص دادهاند.
از تولید تا فروش؛ زنجیرهای که نیازمند تقویت است
با وجود این ظرفیت تولید، بخشهایی از چرخه تولید تا فروش زرشک همچنان به شیوه سنتی انجام میشود. این موضوع، توسعه صنایع فرآوری، بستهبندی، بازاریابی و ایجاد بازارهای جدید داخلی و خارجی را به یکی از نیازهای اصلی زنجیره زرشک تبدیل کرده است.
در واقع، چالش زرشک خراسان جنوبی تنها میزان تولید نیست؛ بلکه مساله مهمتر، نحوه تبدیل این تولید به ارزش اقتصادی برای باغدار است. هرچه سهم فرآوری و بستهبندی در زنجیره بیشتر شود و بازارهای مصرف متنوعتر شوند، امکان افزایش ارزش افزوده محصول و کاهش وابستگی آن به فروش خام نیز بیشتر خواهد شد.
شبکه تعاون روستایی خراسان جنوبی سال گذشته نیز برای حمایت از زرشککاران و کمک به تنظیم بازار، بیش از هزار تن زرشک را در قالب خرید توافقی از کشاورزان استان خریداری کرد.
این میزان محصول از طریق پنج مرکز خرید توافقی شبکه تعاون روستایی استان خریداری شد؛ اقدامی که با هدف حمایت از کشاورزان، تسهیل فرآیند عرضه محصول و تقویت نقش شبکه تعاون روستایی در بازار زرشک انجام گرفت.
اکنون و با نزدیک شدن به فصل برداشت، برنامهریزیهای لازم برای خرید بهموقع و مناسب زرشک در سال جاری نیز انجام شده است تا ضمن حمایت از بهرهبرداران، زمینه عرضه مطلوب محصول در بازارهای مصرف فراهم شود.
تأکید بر حمایت از زرشککاران
در همین زمینه، سلمان اسحاقی، نماینده مردم قائنات و زیرکوه در مجلس شورای اسلامی با تاکید بر ضرورت توجه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی به بخش کشاورزی اظهار کرد: یکی از مأموریتهای مهم این شورا، حمایت از تولیدکنندگان بخش کشاورزی است و فعالیت آن نباید صرفا به حوزه صنعت، معدن و تجارت محدود شود.
وی درباره بازار زرشک خراسان جنوبی نیز گفت: بر اساس قیمتگذاری کارشناسی و با توجه به نرخ تورم، سرمایهگذاران و تجار باید آمادگی خرید زرشک با شاخه را با قیمت حداقل ۲۰۰ هزار تومان داشته باشند.
اسحاقی افزود: در صورتی که خریداران و تجار برای خرید محصول با این مبنا وارد نشوند، صندوق حمایت از بخش کشاورزی آمادگی دارد برای حمایت از زرشککاران وارد عمل شود.
تجربه ۱۰۰ میلیارد تومانی سال گذشته
سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی نیز با اشاره به اقدامات انجامشده برای حمایت از زرشککاران گفت: سال گذشته اقدام خوبی برای حمایت از این قشر انجام شد و با تزریق حدود ۱۰۰ میلیارد تومان منابع، کف قیمت برای خرید محصول تعیین شد.
وی افزود: تلاش میکنیم امسال نیز اجازه ندهیم واسطهها و دلالان از دسترنج چندساله کشاورزان سوءاستفاده کنند.
هاشمی با تاکید بر حمایت از کشاورزان بیان کرد: در محصولاتی مانند زعفران که تقاضای مناسبی وجود دارد و همچنین زرشک، دولت و مجموعههای مسئول برای حمایت از کشاورزان و حفظ ارزش محصول آنها برنامه دارند.
بازار؛ حلقهای فراتر از خرید حمایتی
تجربه امسال در خرید عناب و برنامهریزی برای خرید زرشک نشان میدهد که حمایت از تولیدکننده زمانی میتواند اثر پایدار داشته باشد که از مرحله خرید فراتر برود و بازاررسانی، فرآوری و توسعه بازار را نیز دربرگیرد.
خرید حدود ۶۰ تن عناب و ارسال آن به هفت استان کشور، در کنار تجربه خرید توافقی بیش از هزار تن زرشک در سال گذشته، بخشی از تلاش برای تقویت ارتباط میان تولیدکننده و بازار مصرف است؛ اما تداوم این روند نیازمند حضور جدیتر تشکلهای کشاورزی، بخش خصوصی و سرمایهگذاران در حلقههای پس از تولید است.
برای محصولاتی مانند زرشک و عناب، که ظرفیت تولید قابل توجهی در خراسان جنوبی دارند، آینده بازار تنها به میزان برداشت وابسته نیست؛ بلکه توسعه فرآوری، بستهبندی، برندینگ، بازاریابی و صادرات میتواند تعیین کند چه میزان از ارزش نهایی این محصولات به تولیدکننده بازگردد.
از این منظر، فصل برداشت زرشک امسال علاوه بر اینکه زمان عرضه محصول به بازار است، فرصتی برای ارزیابی سازوکارهای حمایتی و میزان موفقیت در ایجاد بازار مناسب برای باغداران خواهد بود. در نهایت، ماندگاری این حمایتها زمانی معنا پیدا میکند که تولیدکننده بتواند نه فقط محصول خود را بفروشد، بلکه سهم بیشتری از ارزش افزودهای را که در مراحل فرآوری، بستهبندی و بازاررسانی ایجاد میشود نیز به دست آورد.
خبرنگار/فروغی نیا
