جلوگیری از خامفروشی؛ کلید تحول اقتصادی خراسان جنوبی
استان خراسان جنوبی، با برخورداری از بیش از ۳ میلیارد تن ذخیره قطعی مواد معدنی و تنوعی بینظیر از جمله بنتونیت (بزرگترین ذخایر کشور با بیش از ۱۴۰ معدن فعال)، سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی، عناصر کمیاب، زغالسنگ، مس و طلا، یکی از غنیترین کانونهای معدنی ایران است. با این حال، خامفروشی گسترده – به ویژه صادرات مواد خام مانند بنتونیت، سنگهای تزئینی و گوهرسنگها – همچنان بزرگترین مانع تبدیل این ثروت خدادادی به ارزش افزوده پایدار، اشتغالزایی و رونق اقتصادی است.
خامفروشی نه تنها فرصتهای شغلی هزاران نفر را از بین میبرد، بلکه استان را به تأمینکننده ارزانقیمت مواد اولیه برای صنایع سایر مناطق و کشورها تبدیل کرده است. این پدیده، همراه با چالشهایی چون ضعف زیرساختها، کمبود واحدهای فرآوری، دلالی و واسطهگری، و نبود زنجیره کامل تولید، توسعه پایدار را مختل کرده است.
راهکارهای عملی و قاطع برای خروج از خامفروشی:
۱. توسعه صنایع فرآوری به عنوان اولویت مطلق: ایجاد کارخانههای فرآوری بنتونیت (برای تولید محصولات با ارزش افزوده بالا مانند بنتونیت حفاری، ایزوگام، خوراک دام و دارویی)، کارگاههای تراش و صیقل سنگهای قیمتی، و واحدهای تولید محصولات نهایی از عناصر کمیاب، باید با حمایت مالی دولت و بخش خصوصی تسریع شود.
۲. سیاستهای تشویقی و بازدارنده: اعمال عوارض سنگین بر صادرات مواد خام، الزام معادن به تأمین درصد فزایندهای از استخراج (تا ۱۰۰ درصد در افق پنجساله) برای واحدهای فرآوری داخلی، و ارائه تسهیلات کمبهره و معافیتهای مالیاتی برای سرمایهگذاران در زنجیره ارزش.
۳. جذب سرمایهگذاری هدفمند: بهرهبرداری از موقعیت مرزی استان با افغانستان و طرحهای ملی مانند تحول زمینشناسی و اکتشاف، برای ایجاد شهرکهای تخصصی معدنی-صنعتی و برندسازی محصولات فرآوریشده.
۴. تقویت آموزش و فناوری: راهاندازی مراکز آموزشی تخصصی تراش گوهرسنگها و همکاری با دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان برای افزایش بهرهوری و کاهش ضایعات.
زمان آن رسیده که خامفروشی را به عنوان یک تهدید ملی کنار بگذاریم و با عزمی جهادی، خراسان جنوبی را به قطب فرآوری مواد معدنی شرق کشور تبدیل کنیم. این تحول نه تنها درآمد سرانه استان را چند برابر خواهد کرد، بلکه الگویی موفق برای اقتصاد مقاومتی در مناطق کمتربرخوردار خواهد شد.
