مناسب‌سازی فضا‌های شهری و اداری برای افراد دارای معلولیت در خراسان جنوبی، با ارزیابی ۵۳۹ ساختمان اداری و تدوین برنامه پنج‌ساله شهری وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ اقداماتی که اثربخشی آنها به رفع موانع دسترسی و اجرای عملی استاندارد‌های مناسب‌سازی وابسته است.
به گزارش پایگاه تحلیلی خبری نگاه خاوران، در حالی که مناسب‌سازی فضا‌های شهری و اداری برای افراد دارای معلولیت، از الزامات تحقق حقوق شهروندی و دسترسی برابر به خدمات عمومی است، وضعیت برخی زیرساخت‌ها همچنان نیازمند توجه و پیگیری جدی است.
در خراسان جنوبی نیز ارزیابی ساختمان‌های اداری و تدوین برنامه‌های بلندمدت شهری، گام‌هایی برای بهبود شرایط دسترس‌پذیری به شمار می‌رود؛ اقداماتی که میزان تحقق آنها را باید در تغییرات ملموس زندگی افراد دارای معلولیت جست‌و‌جو کرد.
مناسب‌سازی ساختمان‌ها، معابر و فضا‌های عمومی برای افراد دارای معلولیت در خراسان جنوبی همچنان با چالش‌هایی همراه است؛ به‌طوری‌که با وجود ارزیابی صد‌ها ساختمان اداری و پیگیری‌های مستمر بهزیستی، نواقصی در ورودی ساختمان‌ها، رمپ‌ها، سرویس‌های بهداشتی و دسترسی به مراکز خدماتی وجود دارد.
ارزیابی صد‌ها ساختمان و فضای عمومی در استان
مناسب‌سازی اماکن عمومی یکی از الزامات دسترسی برابر افراد دارای معلولیت به خدمات اجتماعی و اداری است و ارزیابی این اماکن با هدف شناسایی موانع و پیگیری رفع نواقص انجام می‌شود.
زال سرپرست اداره‌کل بهزیستی خراسان جنوبی گفت: از ابتدای سال تاکنون، در قالب جشنواره شهید رجایی ۵۳۹ ساختمان اداری در استان از نظر رعایت ضوابط مناسب‌سازی ارزیابی شده‌اند و در کنار آن، مدارس آموزش استثنایی، بانک‌ها و مجتمع‌های بین‌راهی نیز در قالب طرح‌های جداگانه مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
او افزود: تاکنون ۹ ساختمان اداری، ۲۳ مرکز و مجتمع بین‌راهی، ۳۰ مدرسه آموزش استثنایی و ۶۰ بانک در استان ارزیابی شده‌اند.
زال بیان کرد: تعداد ساختمان‌هایی که هر سال مورد ارزیابی قرار می‌گیرند، با توجه به طرح‌ها و جشنواره‌های اجراشده متفاوت است و ممکن است حدود پنج تا ۶ درصد افزایش یا کاهش داشته باشد.
سرپرست اداره‌کل بهزیستی خراسان جنوبی با اشاره به نتایج ارزیابی‌ها اظهار کرد: بر اساس آمار اعلام‌شده، ۷۶ درصد ساختمان‌های ارزیابی‌شده مناسب‌سازی شده‌اند
سرویس‌های بهداشتی و ورودی ساختمان‌ها؛ مهمترین موانع دسترسی
وجود سرویس‌های بهداشتی غیراستاندارد، ورودی‌های نامناسب و رمپ‌های غیراصولی از جمله موانعی است که می‌تواند رفت‌وآمد مستقل افراد دارای معلولیت را در ساختمان‌های عمومی دشوار کند.
زال گفت: بیشترین نواقص مشاهده‌شده در ساختمان‌های اداری مربوط به سرویس‌های بهداشتی است و پس از آن، مشکلات ورودی ساختمان‌ها و رمپ‌ها در اولویت قرار دارند.
او افزود: این نواقص، دسترسی مستقل و آسان افراد دارای معلولیت به خدمات اداری را با دشواری مواجه می‌کند و لازم است دستگاه‌های اجرایی برای رفع آنها توجه جدی‌تری داشته باشند.
بانک‌ها و مراکز درمانی همچنان با مشکلات مناسب‌سازی مواجه‌اند
دسترسی مناسب به بانک‌ها، مطب‌ها، آزمایشگاه‌ها و داروخانه‌ها برای افراد دارای معلولیت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا این مراکز بخشی از نیاز‌های روزمره و ضروری شهروندان را پوشش می‌دهند.
زال تصریح کرد: با وجود پیگیری‌های متعدد در سال‌های گذشته از طریق ستاد مناسب‌سازی و نهاد‌های مختلف، وضعیت مناسب‌سازی بانک‌ها و مراکز درمانی استان مطلوب نیست.
او ادامه داد: در بانک‌ها، مطب‌ها، آزمایشگاه‌ها و داروخانه‌ها همچنان نواقص متعددی وجود دارد و با وجود پیگیری‌های مکرر، اقدامات انجام‌شده در برخی بخش‌ها هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است.
سرپرست اداره‌کل بهزیستی خراسان جنوبی تأکید کرد: همکاری مسئولان و متولیان این مراکز برای اجرای ضوابط مناسب‌سازی ضروری است تا افراد دارای معلولیت بتوانند بدون وابستگی به دیگران از خدمات عمومی استفاده کنند.
بیرجند و قاین نیازمند توجه بیشتر در مناسب‌سازی
توجه به تفاوت وضعیت شهرستان‌ها و شناسایی نقاط دارای نواقص بیشتر، می‌تواند به اولویت‌بندی اقدامات و استفاده مؤثرتر از ظرفیت دستگاه‌های مسئول کمک کند.
زال بیان کرد: بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، شهرستان‌های بیرجند و قاین از جمله مناطقی هستند که در زمینه مناسب‌سازی ساختمان‌ها و فضا‌های عمومی به توجه و پیگیری بیشتری نیاز دارند.
او افزود: رابطان مناسب‌سازی در تمامی شهرستان‌های استان فعال هستند و مسائل مربوط به این حوزه از طریق ستاد‌های مناسب‌سازی شهرستان‌ها پیگیری می‌شود.
وی ادامه داد: درخواست‌ها و مشکلات مطرح‌شده از سوی افراد دارای معلولیت و کارکنان بهزیستی در شهرستان‌ها بررسی می‌شود و در موارد متعددی، پیگیری مستمر بهزیستی به رفع مشکلات منجر شده است؛ با این حال، آمار دقیق موارد رفع‌شده از ابتدای سال تاکنون اعلام نشده است.
پیگیری تخلفات مناسب‌سازی از طریق دادستانی و سازمان بازرسی
رعایت ضوابط مناسب‌سازی برای دستگاه‌های اجرایی و نهاد‌های ارائه‌دهنده خدمات عمومی یک الزام قانونی است و در صورت بی‌توجهی به این ضوابط، پیگیری‌های نظارتی می‌تواند به اجرای بهتر مقررات کمک کند.
سرپرست اداره کل بهزیستی خراسان جنوبی گفت: تاکنون از طریق مصوبات ستاد مناسب‌سازی و پیگیری دبیرخانه‌های شهرستانی، تذکرات لازم به دستگاه‌های دارای نقص داده شده و مکاتبات رسمی نیز برای رفع مشکلات انجام گرفته است.
او افزود: با وجود این پیگیری‌ها، روند رفع نواقص با سرعت مطلوب پیش نرفته است و به همین دلیل، بهزیستی تصمیم دارد موضوع را از طریق دادستانی و سازمان بازرسی نیز پیگیری کند.
زال تصریح کرد: هدف از این اقدامات، جدی‌تر شدن برخورد با دستگاه‌هایی است که همکاری لازم را ندارند یا ضوابط قانونی مناسب‌سازی را رعایت نمی‌کنند.
مناسب‌سازی معابر و فضا‌های شهری در دستور کار شهرداری‌ها
پیادهروها، رمپ‌ها، ورودی ساختمان‌ها، آسانسور‌ها و سرویس‌های بهداشتی عمومی از بخش‌های مهم زیرساخت شهری هستند که مناسب‌سازی آنها نقش مستقیمی در رفت‌وآمد ایمن افراد دارای معلولیت دارد.
زال اظهار کرد: به دلیل گستردگی معابر و فضا‌های عمومی و رعایت نشدن ضوابط مناسب‌سازی در سال‌های گذشته، نواقص و چالش‌های زیادی در این حوزه وجود دارد.
او افزود: در یکی دو سال اخیر، شهرداری‌ها توجه جدی‌تری به موضوع مناسب‌سازی داشته‌اند و از امسال نیز پیگیری تدوین برنامه عملیاتی سالانه مناسب‌سازی از سوی شهرداری‌ها در دستور کار قرار گرفته است.
زال بیان کرد: شهرداری‌ها و اداره‌کل راه و شهرسازی به‌عنوان دستگاه‌های متولی این حوزه باید با حساسیت و سرعت بیشتری برای رفع نواقص اقدام کنند تا مشکلات موجود در معابر و فضا‌های شهری در کوتاه‌ترین زمان ممکن برطرف شود.
نیاز‌های نابینایان و ناشنوایان در ضوابط مناسب‌سازی
مناسب‌سازی تنها به فراهم کردن امکان عبور ویلچر محدود نمی‌شود، بلکه دسترسی ایمن و مستقل افراد نابینا و ناشنوا به ساختمان‌ها و فضا‌های عمومی را نیز در بر می‌گیرد.
زال گفت: نیاز‌های افراد نابینا و ناشنوا نیز در ضوابط مناسب‌سازی اماکن و ساختمان‌های عمومی مورد توجه قرار دارد.
او افزود: برای افراد نابینا، ایجاد مسیر‌های ویژه در پیادهروها و معابر عمومی، از جمله استفاده از موزاییک‌های برجسته، و نصب علائم و نقاط برجسته بریل روی کلید‌های آسانسور از جمله الزامات دسترس‌پذیری است.
سرپرست اداره کل بهزیستی خراسان جنوبی ادامه داد: برای افراد ناشنوا نیز استفاده از امکانات دیداری و شنیداری مناسب در فضا‌های عمومی اهمیت دارد؛ با این حال، تاکنون اقدامات لازم برای نصب چراغ‌های راهنمایی صوتی در استان به‌طور مطلوب انجام نشده و پیگیری‌هایی برای حرکت شهرداری‌ها و مجموعه‌های مسئول به سمت اجرای این امکانات در حال انجام است.
اعتبارات مناسب‌سازی در بودجه دستگاه‌ها و شهرداری‌ها پیش‌بینی می‌شود
تأمین اعتبار یکی از عوامل مؤثر در اجرای پروژه‌های مناسب‌سازی است؛ با این حال، مسئولیت تأمین هزینه‌ها در این حوزه میان دستگاه‌های اجرایی و شهرداری‌ها توزیع شده است.
زال اظهار کرد: دبیرخانه مناسب‌سازی استان به‌عنوان یک واحد سیاست‌گذار و نظارتی، اعتبار اختصاصی و مستقلی برای رفع نواقص مناسب‌سازی در اختیار ندارد.
او افزود: اعتبارات این حوزه در چارچوب اعتبارات دستگاه‌های اجرایی و شهرداری‌ها پیش‌بینی می‌شود؛ زیرا مناسب‌سازی بخشی جدایی‌ناپذیر از اجرای پروژه‌های عمرانی و ساختمانی است.
سرپرست اداره کل بهزیستی خراسان جنوبی تأکید کرد: الزامات مناسب‌سازی باید از مراحل اولیه طراحی و نقشه‌کشی تا نظارت بر اجرای پروژه‌ها، تأیید نهایی و صدور پایان‌کار مورد توجه قرار گیرد و هزینه‌های مربوط به آن در اعتبارات همان پروژه‌ها تأمین شود.
تحقق ۸۵ درصد مصوبات ستاد مناسب‌سازی استان
جلسات ستاد مناسب‌سازی با هدف هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، بررسی موانع موجود و پیگیری اجرای مصوبات برگزار می‌شود و استمرار این جلسات می‌تواند روند رفع مشکلات را تسریع کند.
سرپرست اداره کل بهزیستی خراسان جنوبی گفت: مطابق آیین‌نامه‌های موجود، جلسات ستاد مناسب‌سازی باید هر سه ماه یک‌بار برگزار شود و از ابتدای سال تاکنون، دو جلسه ستاد مناسب‌سازی استان برگزار شده است.
او افزود: بر اساس آمار اولیه، ۸۵ درصد مصوبات این جلسات محقق شده و مصوبات باقی‌مانده نیز در حال پیگیری و اجراست.
سامانه ملی معبر؛ مسیر ثبت گزارش‌های مردمی
گزارش‌های مردمی می‌تواند به شناسایی موانع موجود در معابر و فضا‌های عمومی و پیگیری مشکلاتی کمک کند که در جریان ارزیابی‌های دوره‌ای شناسایی نشده‌اند.
سرپرست اداره کل بهزیستی خراسان جنوبی بیان کرد: برای دریافت گزارش‌ها و شکایت‌های مردمی در حوزه مناسب‌سازی، سامانه ملی معبر با شماره پیامکی ۳۰۰۰۱۲۳۲۲ در نظر گرفته شده است.
او افزود: پیامک‌های ثبت‌شده به‌صورت خودکار به استان مربوطه ارجاع می‌شوند و بهزیستی موضوع را تا حصول نتیجه پیگیری می‌کند.
زال اظهار کرد: بر اساس اعلام دبیرخانه مناسب‌سازی، از ابتدای سال جاری تاکنون گزارشی یا شکایتی مردمی برای پیگیری در استان دریافت نشده است.
تدوین برنامه پنج‌ساله مناسب‌سازی شهرداری‌ها
برنامه‌ریزی بلندمدت برای مناسب‌سازی معابر و فضا‌های شهری می‌تواند به شناسایی نیازها، اولویت‌بندی پروژه‌ها و تعیین زمان‌بندی اجرای اقدامات کمک کند.
واحدی دبیر مناسب سازی بهزیستی خراسان جنوبی گفت: دبیرخانه مناسب‌سازی استان دو برنامه اصلی را برای رفع موانع تردد افراد دارای معلولیت دنبال می‌کند که شامل مناسب‌سازی شهری به‌صورت محله‌محور و تدوین سند مناسب‌سازی شهرداری‌های استان است.
او افزود: قرار است تا پایان سال، سندی با افق پنج‌ساله برای شهرداری‌ها تدوین شود که در آن تعداد معابر شهری، میزان مناسب‌سازی انجام‌شده و حجم اقدامات باقی‌مانده مشخص شود.
واحدی دبیر مناسب سازی بهزیستی خراسان جنوبی ادامه داد: پس از تدوین این سند، اقدامات مورد نیاز در قالب برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده پیش خواهد رفت تا طی پنج سال، زیرساخت‌های شهری به استاندارد‌های مطلوب مناسب‌سازی نزدیک شوند.
او تأکید کرد: هدف نهایی این برنامه، فراهم کردن امکان استفاده برابر افراد دارای معلولیت از فضا‌ها و زیرساخت‌های شهری در کنار سایر شهروندان است؛ هرچند تعداد دقیق ساختمان‌هایی که تا پایان سال در اولویت مناسب‌سازی قرار دارند، هنوز اعلام نشده است.
مناسب‌سازی در خراسان جنوبی؛ ضرورت عبور از ارزیابی‌ها به اجرای عملی
مناسب‌سازی ساختمان‌ها و فضا‌های عمومی برای افراد دارای معلولیت، نیازمند عزم جدی دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها و مراکز خدمات‌رسان است؛ موضوعی که با وجود ارزیابی صد‌ها ساختمان در خراسان جنوبی، همچنان با نواقصی در زیرساخت‌های شهری و اماکن عمومی همراه است.
اجرای دقیق ضوابط قانونی، رفع موانع موجود و تدوین برنامه‌های زمان‌بندی‌شده می‌تواند مسیر دسترسی ایمن و برابر افراد دارای معلولیت به خدمات عمومی را هموار کند و زمینه حضور مستقل‌تر آنان در جامعه را فراهم آورد.
خبرنگار/شهریاری
